راه مترجم شدن از دانشگاه می‌گذرد؟!

راه مترجم شدن از دانشگاه می‌گذرد؟!

 

بسیاری از داوطلبانی که در کنکور رشته مترجمی شرکت می‌کنند، به امید وانگیزه ترجمه کتاب‌اند. همه در خیال‌شان بعد از چهار سال خود را مترجم معروفیمی‌بینند که کتاب‌شان پرفروش شده و جایزه بهترین ترجمه را به‌دست آورده‌اند. برآورده نشدن این آرزو را با سعید سبزیان، مترجم ادبیات داستانی و تئوری‌های ترجمهو مسعود هاشمی، مدرس ترجمه در دانشگاه آزاد در میان گذاشته‌ایم.

زمانی که وارد دانشگاه می‌شوند تا دوترم اول که خبری از واحدهای ترجمه نیست؛ ‌سعی تقویت هرچه بیش‌تر مهارت‌هایزبانی دانشجویان در زبان مقصد است. در ترم‌های بعد در ابتدا با تئوری‌ها آشنامی‌شوند و بعد هر نوع ترجمه فقط در 2 تا 4 واحد خلاصه می‌شود؛ ترجمه ادبی، سیاسی،مطبوعاتی،‌ شفاهی، مکاتبات و اسناد. در نهایت هم، "ترجمه انفرادی" را که به نوعیپایان‌نامه این دوره محسوب می‌شود، یا دانشجویان، خودشان به سختی انجام می‌دهند ویا زحمتش را به گردن دارالترجمه می‌اندازند.


از این سیل عظیمی که وارد اینرشته می‌شوند، معدود افرادی هستند که بعد از‌ فارغ‌التحصیلی ترجمه را در پیشمی‌گیرند. آنهم نه ترجمه کتاب. مکاتبات بازرگانی و ترجمه‌های دانشجویی تنها کارهاییاست که یک فارغ‌التحصیل، سریع می‌تواند از آن نان درآورد. همین نان و آب است که اورا از کتاب و ادامه تحصیل باز می‌دارد.

اما واقعا از این جمعیت عظیمفارغ‌ا‌لتحصیل، چرا فقط معدودی مترجم می‌شوند؟‌ سوال مهمتر اینکه همه مترجمان معروفدر دانشگاه تحصیل کرده‌اند؟



سبزیان: راه مترجم شدن از دانشگاهنمی‌گذرد


«راه مترجم شدن از دانشگاه نمی‌گذرد.» این اولین جمله‌ای‌ستکه سعید سبزیان، مترجم داستان و تئوری‌های ترجمه می‌گوید.


«ولی دانشگاهذاتاً از توان مترجم‌سازی برخوردار است؛ در عین حال هر مترجم ادبی باید الزاما باصناعات ادبی آشنا باشد و مثلا ساز و کار کنایه و استعاره را بشناسد تا بداند اصلامتن چه می‌گوید و بتواند آنها را ترجمه یا بازآفرینی بکند. علاوه بر این اگر مترجمبه صورت تئوریک با شگردهایی مانند "متن‌افزایی" و "متن‌کاهی"، "تقلیل استعاره بهمفهوم در تنگناهای فرهنگی"، و "برابرسازی بلاغی" آشنا باشدمی‌تواند بهطبیعی‌ترین ترجمه برسد

 

سبزیان: دانستنزبان مبدا و مقصد دو لازمه کفایی برای ترجمه نیستند؛ آگاهی آکادمیک یا خودآموختهبرای ترجمه لازم است. آگاهی به نظریه‌های ترجمه مهم است؛ نه از کجا آموختن آنها.


«این تصور که فقط دانستن زبان مبدا و مقصد دولازمه اصلی و کفایی برای ترجمه باشند، باوری غلط است. قطعا آگاهی "آکادمیک یاخودآموخته" و تسلط بر نوشتار از شرایط مطلق برای ترجمه مطلوب هستند. پس آگاهی بهنظریه‌های ترجمه مهم است؛ نه از کجا یاد گرفتن آنها. این کار مثل شنا کردن است. بچه‌های شهری در استخر شنا یاد می‌گیرند، با تکنیک‌هایی که سرعت و کیفیت بازی آنهارا بالا می‌برد؛ ولی روستایی‌ها در رودخانه یاد می‌گیرند و گاهی بعضی جانشان را ازدست می‌دهند


به اعتقاد سبزیان، ‌«جمله اول رمان "غرور و تعصب" مشمول اینمثال و حاکی از این است که نویسنده از صنعت کنایه و مقصد نویسنده آگاه نبوده وتقریباً با همین یک جمله بخشی از محتوای رمان را تباه کرده. جمله اول این کتاب ایناست


It is a truth universally acknowledged that a single man in possession of a good fortune must be in want of a wife. 

و یکی ازترجمه‌های ارائه شده از آن چنین است:


"
صغیر و کبیر فرضشان این است کهمرد مجرد پول و پله‌دار قاعدتاً زن می‌خواهد." 

دیگر ترجمه‌های ارائهشده هم تقریبا همین مفهوم را می‌رسانند. در صورتی که در روزگار جین آستن، روحیه ورسم مردم این بوده که زن‌ها به دنبال مردهای پولدار بودند و خانواده‌هایشان هممی‌خواستند که مردی ثروتمند برای دخترانشان پیدا کنند. اما جین آستن این جمله رابرعکس آورده برای اینکه با کنایه بنویسد و از این فرهنگ انتقادکند


هاشمی: دانشگاه‌ها نوعی راهنما برای دانشجویاناست

اما مسعود هاشمی، مدرس ترجمه در دانشگاه آزاد نگاه مثبتی بهدانشگاه دارد.

«تحصیل رشته تربیت مترجم در دانشگاه راهکاری مناسب برایمترجم شدن است؛ اما کافی نیست. تجربه و علاقه فراوان می‌تواند تکمیل‌کننده کار یکمترجم خوب باشد. نگاهی اجمالی به رشته ترجمه در ایران نشان از ناکافی بودن واحدهاجهت تمرین و تسلط بر این رشته پیچیده و البته ظریف دارد

 
هاشمی: رشته تربیتمترجم در دانشگاه شرط مناسب هست؛ اما کافی نیست. تجربه و علاقه فراوان می‌تواند کاریک مترجم خوب را تکمیل کند.

«به نظر می‌رسدکه نه تنها این رشته دانشگاهی بلکه همه رشته‌ها با ارائه چند واحد، فقط نوعی راهنماو نقشه خوب برای دانشجویان و مترجم‌ها فراهم می‌کند. استادان در دانشگاه فقطمی‌توانند به راهنمایی و معرفی منابع مترجم شدنکمک کنند. علاقه، ‌سعی، کوشش و کسب تجربه قدم مهمی‌ست که مترجمان تازه‌ کار باید در مراحل بعدیبردارند

به اعتقاد هاشمی، «نکته بعدی که شاید از این مهم‌تر باشد، بحثتخصصی کردن هر دانشگاهی است که این رشته را ارائه می‌کند و به تربیت مترجممی‌پردازد. ناکافی بودن واحدها و پرداختن جسته و گریخته عاملی است که باعث می‌شودتا در آینده هر دانشگاهی به تربیت مثلا فقط مترجم شفاهی،‌ یا مترجم متون سیاسی،‌متون ادبی،‌ و مطبوعاتی و ... غیره بپردازد. شاید با تخصصی شدن تربیت مترجمان وبالطبع، افزایش میزان واحدها، امر آموزش با دقت و ممارست بیش‌تر صورت بگیرد. اینامر البته ممکن است فارغ‌التحصیلان این رشته را در آینده با مشکلات یافتن کار ترجمهبه صورت تخصصی روبه رو کند. مسلما داشتن مدرک و دانش تخصصی و آکادمیک شرط اساسیاست؛ اما تجربه، تمام‌کننده آن است

در پایان

اینکهبسیاری از مترجمان متبحر و با تجربه ما، ترجمه را در دانشگاه دنبال نکرده‌اند ولیبه خوبی با تئوری‌ها و انواع سبک‌های ادبی و .. آشنا هستند، بسیار جای تامل دارد وبه آن تامل‌برانگیزتر همان فارغ‌التحصیلان غیر‌ قابل‌شمارش مترجمی هستند که به دلیلپیدا نکردن کار مناسب، یا این رشته را رها کرده‌اند و مشغول کارهای دیگری شده‌اندیا به دنبال یافتن شغل و سمت‌های بهتر به ادامه تحصیل روی آورده‌اند. عده کمی هستندکه همچنان ترجمه را به صورت پراکنده ادامه می‌دهند و چه انگشت‌شمارند افرادی از اینجمع که مترجم قابلی می‌شوند.

اما نمی‌توان تاثیر و توانایی دانشگاه رانادیده گرفت. چه بسیارند علاقمندانی که واقعاً نمی‌دانند از کجا و چگونه ترجمه راشروع کنند و دانشگاه محلی است برای یادگیری و تمرین؛ و این دو فقط در دانشگاه شروعمی‌شود و بقیه راه به عهده خود دانشجوست.

شاید به قول سبزیان راه مترجم شدناز دانشگاه نگذرد؛ ولی دست‌کم دانشگاه، راهی جلوی پای علاقمندان به ترجمه می‌گذارد. همگان بر این باورند که جدا از تسلط به هر دو زبان و آشنایی با تئوری‌ها، این علاقهو تمرین است که می‌تواند یک مترجم را به راه درست هدایت ‌کند یا به بیراههبکشاند.

منبع: خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)

/ 5 نظر / 40 بازدید
مهدی

جالب بود.ممنون

سلام خسته نباشید.من عاشق مترجمی هستم اما نمیدانم از کجا شروع کنم.مقاله های دانشجویی زیاد ترجمه کردم ولی کتاب چطور ترجمه کنم؟لطفا مرا راهنمایی کنید.

ریحانه

با سلام و تشکر از مطالب خوب و مفیدی که در اختیار ما گذاشتین.من یک دانشجوی سال دوم مترجمی زبان انگلیسی هستم.در حال حاضر یک کتاب که دارای مفاهیم ریسک و مدیریت هست دارم ترجمه می کنم.اما ترجمه ای که می کنم اصلا خوب نیست.من چه جوری می توانم یک ترجمه خوب از کار در بیارم.اولین کار ترجمه ای است مه انجام می دهم.

نوژان

سلام من دانشجوی ترم 3 مترجمی هستم و می خوام تو زمینه مهندسی ترجمه رو ادامه بدم و به نوعی خودم تخصص بگیرم تو این رشته چون من رشته ام ریاضی بوده و حالا می خوام مترجم تخصصی رشته مهندسی بشم.....می خوام بدونم مطالعه کتاب های درسیشون و یادگرفتن اصطلاحاتشون کمکم می ککنه یا نه درضمن من علاقه شدیدی دارم که مترجم بین المللی بشم و در حال حاضر4 زبان هم خوندم و تقریبا به همگی مسلطم ............تو این زمینه هم میشه کمکم کنید من چطور می تونم یه مترجم بین الملل موفق بشم ممنونم

مریم

البته که دانشگاه الزامن مترجم نمی سازه، همون طور که کلاس های نویسندگی حتمن نویسنده ی فعال وارد جامعه نمی کنن. من کارشناس ارشد مترجمی زبان فرانسه هستم و رشته مو دوست دارم. از زمان پیش دانشگاهی می دونستم میخام مترجم شم. اتفاقن توقع نداشتم زود مشهور و پولدار شم: می دونستم باید تا مدت ها جاهای مختلف کار کنم و تجربه کسب کنم تا بالاخره برسم به جایی که باید، چه از نظر اعتبار و چه از نظر پول. اگه واقع بین باشید سرخورده نمیشید.